Анемияның бала ағзасына әсері

Анемия - қандағы оттегіні тасымалдайтын эритроциитердің және ондағы гемоглобин мөлшерінің төмендеуімен көрінетін ауру.

Ең жиі кездесетін түрі темір тапшылықты анемия, бірақ одан да басқа анемияның түрлері көп.
Бүгін осы ағзадағы темір тапшылығы және темір тапшылықты анемия жайлы айтамыз.
Темір тапшылықты анемия жалпы кіші жастағы балаларда, жасөспірім қыздарда, репродуктивті жастағы әйел адамдарда, оның ішінде жүкті, босанған, емізетін әйелдерде жиі кездеседі. Бұл топтағы адамдардың организмі басқа адамдарға қарағанда темірге қажеттілігі жоғары. Мысалы кіші жастағы балалар олардың денесі белсенді түрде тез өседі, сондықтан ол темір сияқтя құрылыс материалын да көп қажет етеді. Репродуктивті жастағы әйелдер барлығымыз білеміз ай сайын етеккірмен темір жоғалтады, бала көтеріп дүниеге әкеледі, емізеді - ол кездің барлығында анасының организміндегі қажетті микроэлементтердің барлығын баласымен бөліседі.
Күнделікті өмірде біз темірді тағаммен гемдік түрде( ет), гемдік емес түрде (көкөніс, бұршақ тұқымдастар, т.б) қабылдаймыз. Бірақ егер де организмде темір дефициті немесе анемия болса онда оны тек тағаммен толтыру мүмкін емес! Ол кезде міндетті түрде дәрігердің кеңесімен емдеген дұрыс.

❗️Көптеген адамдар ойлайды: егер қандағы гемоглобин норма деп тұрса, барлығы дұрыс деп. Бірақ гемоглобин норма болса да, ағзада жасырын темір дефициты болуы мүмкін және оны да емдеу қажет! Себебі анемия да темір дефициті де организмге әсіресе бала организмінде мида қайтымсыз өзгерістерге де әкелуі мүмкін.

❗️Және де тағы бір қателік - адамдар анализдегі санның жанында тұрған референсті норма деп ойлап сонымен салыстырады өзінің анализын. Бірақ ол жердегі сандар норма емес, сондықтан анализді міндетті түрде дәрігер қарап талдауы қажет! 👆🏻

❗️Ағзада анемия бірден дамымайды, ол алғашында осы жасырын темір тапшылығы болуынан басталады. Ол кезде анемияның жеңіл дәрежесі сияқты ешқандай симптомдар болмайды. Оны тек жалпы қан анализы толық түрін тапсырғанда ғана анықтауға болады!👆🏻

Организм оттегінің жетіспеушілігін ұзақ уақыт компесациялап жүре алады, бірақ ағзадағы темір қоры - ферритин таусылғанда ағзада қайтымсыз өзгерістер дамуы мүмкін. Сондықтан темір тапшылығын уақытылы анықтап, ерте сатысында емдеген дұрыс!
Анемия бір қарағанда жай ауру болғанымен ол ересек адамның өмір сапасын айтарлықтай төмендетеді: ағзаның инфекциялық аурулармен күресу қабілетін төмендетеді және басқа аурулар дамуына жағдай жасайды.

❗️ Балаларда анемия нейрокогнитивті дамуына кері әсер етеді, сонымен қатар моторлы дамуы да артта қалады ( бала кеш аунайды, кеш отырады, кеш жүреді, кеш сөйлейді). Баланың зер салуы, ойлауы, логикасы, есте сақтау қабілеттері төмендеп, өзінің құрдастарынан дамуы артта қалады. Ондай балалар балабақшада, мектепте тез шаршағыш болады, көп ой жгмысымен, физикалық жұмыспен айналысу қиынға түседі, үлгерімі төмендейді, мектеп бағдарламасын меңгеруі төмен болады. Сондықтан балабақшаға, мектепке дайындарда ең бірінші баланың денсаулығына мән беру керек! Әр 6 ай сайын анализдер тапсырып, дефициттерін толтырып, емдеу қажет!

Анализдер тізімі:

• Жалпы қан анализы (кеңейтілген)
• темір
• ферритин
• срб
• витамин В9, В12, витамин Д
  

Бұл минимальді анемия, темір дефицитін анықтауға арналған анализдер. Қажет болса дәрігер қалғагын өзі ары қарай тағайындайды.
Профилактикасына келетін болсақ, қазір шет елдерде темір дефицитын алдын алу үшін барлық уақытылы туған тек еметін балаларға 4 айынан бастап, шала туған балаларға 2 аптасынан бастап профилактикалық дозада темір беру қолданылады. Дозировкасын дәрігер жазып беруі қажет. Егер бала омырауда емес, қосымша тамақтанатын боласа тек, және смесь темірмен байытылған болса қосымша темір беру қажет емес. Егер аралас тамақтануда болса, егер тамағының жартысынан көбі омырау сүті болса, ол кезде де қосымша профилактикалық дозада темір беру қажет.

Дереккөз: https://www.nurturechildrenshealth.com/blog/the-impact-of-iron-deficiency-in-childhood/#:~:text=What%20happens%20if%20your%20child,academic%20and%20social%20success1.

Қазақстанның Ұлттық екпелер күнтізбесіне туберкулез, көкжөтел, дифтерия, сіреспе, В гепатиті, полиомиелит, b типті гемофилдік инфекция, пневмококк инфекциясы, қызылша, қызамық және паротит сияқты 11 қауіпті инфекциядан қорғайтын 8 вакцина енгізілген. А гепатитіне қарсы тоғызыншы вакцина жергілікті бюджет есебінен сатып алынады, оны екі жасқа толған балалар тегін ала алады.

Сонымен қатар Қазақстанда ауыр асқынуларға апаратын басқа да инфекцияларға қарсы вакциналар тіркелген. Бірқатар вакциналарды қазақстандықтарға эпидемиологиялық көрсетілімдер бойынша алуға кеңес берілуі мүмкін. Осы тарауда біз барлық осындай вакциналар туралы ақпаратты жинастырдық.

Инфекциялар және вакциналар

Ротавирустық инфекцияға қарсы вакцина

Ротавирустық инфекция (РВИ) — бұл негізінен асқазан-ішек жолдарының зақымдануымен өткір жұқпалы ауру. РВИ – бүкіл әлемде тіркелген гастроэнтериттің (асқазан мен аш ішектің қабыну ауруы) ең көп таралу себебі болып табылады. РВИ-бұл антропонозды инфекция, яғни адамнан адамға өтеді.

Балаларды өмірінің алғашқы жылдарында асқазан-ішек жолдарын инфекция шарпуы кезінде жедел жағдайлардан қорғайтын тірі, ауыз арқылы енгізілетін вакцина. Бұл екпені балаларға өмірінің бірінші жылы ғана жасаған жөн: 6 аптадан 8 айға дейін (34 апта). Толық иммундау кешені 3 дозадан тұрады.

Инфекция белгілері мен асқынулары және Қазақстанда тіркелген вакциналар туралы толығырақ:

«Ротавак» Өндіруші: Бхарат Биотек Интернешнл Лимитед (Үндістан);

«РотаТек» Өндіруші: Мерк Шарп и Доум Корп. (АҚШ);

«Ротарикс» Өндіруші: ГлаксоСмитКляйн Байлоджикалз (Бельгия).

Менингококқа қарсы вакцина (В және A, C, W-135, Y серотиптеріне қарсы бөлек)

Менингококк инфекциясы - бұл менингококк бактериясынан туындаған өткір жұқпалы ауру. Менингококктың бірнеше серотиптері бар (A, B, C, D, X, Y, Z және т.б.). Алайда Қазақстанда менингококк инфекциясының көптеген жағдайлары A, B, C және Y серотиптерінен болады. Менингококк инфекциясы тасымалдаушының тыныс алу жолдарынан секреция тамшылары арқылы беріледі.

Менингококк инфекциясы әр түрлі клиникалық көріністермен жүреді — асимптоматикалық және назофарингиттен жалпыланған формаларға дейін (іріңді менингит, менингоэнцефалит және әртүрлі органдар мен жүйелер зақымданған менингококцемия).

Вакцина аталған серотиптерден туындаған менингококк инфекциясының бактериялық түрлерінен қорғайды. А, С, W-135, Y серотиптеріне қарсы әсерсіздендірілген вакцинаны нәрестелерге 6-12 айлығынан бастап қолдануға болады. Мұндай жағдайда балаға ауруға қарсы иммунитет қалыптастыру үшін үш доза қажет. Егер вакцина 1 жастан асқан балаларға, жасөспірімдер мен ересектерге қолданылса, онда вакцинаның 1 дозасы жеткілікті. Жекелеген тұлғаларға вакцинаның басқа дозасымен ревакцинация жасау ұсынылуы мүмкін. В серотипіне қарсы рекомбинантты вакцина 10 жастан асқан балаларға және ересектерге қолданылады. Толық вакцинация 6 ай аралықпен енгізілетін екі дозадан тұрады.

Инфекция белгілері мен асқынулары және Қазақстанда тіркелген вакциналар туралы толығырақ:

«Нименрикс» Өндіруші: GlaxoSmithKline Biologicals (Бельгия);

«Труменба» Өндіруші: Pfizer Ireland Pharmaceuticals (Ирландия).

Тұмауға қарсы вакцина

Маусымдық тұмау – бұл бүкіл әлемде таралатын тұмау вирустарынан туындаған жедел респираторлық инфекция.

Тұмау жеңіл де, ауыр да болуы мүмкін, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Ауруханаға жатқызу және өлім жағдайлары негізінен жоғары қауіпті топтарда болады.

Балалар мен ересектерді аурудың ауыр түрлерінен және ауруханаға түсуден қорғауға көмектеседі. Мемлекеттік емханаларда 1 жастан асқан балалар мен ересектер күзде тұмау маусымының алдында тегін екпе ала алады. Вакциналардың барлық қолжетімді түрлері — әсерсіздендірілген екпелер.

Инфекция белгілері мен асқынулары және Қазақстанда тіркелген вакциналар туралы толығырақ:

«Инфлювак» Өндіруші: Эбботт Байолоджикалз Б.В. (Нидерланды);

«Гриппол плюс» Өндіруші: «Петровакс Фарм ҒӨБ» ЖШҚ (Ресей);

«ВаксигрипТетра» Өндіруші: Санофи пастер (Франция).

Желшешекке қарсы вакцина

Желшешек, «желшешек» — жедел және өте жұқпалы ауру. Желшешек вирусы ауа тамшыларымен немесе жұқтырған адамның тән зақымдалуымен тікелей байланыста болады.

Балалар мен ересектерді ауыр асқынулардан қорғауға көмектесетін тірі вакцина. Желшешек бір жасқа толмаған нәрестелерде және ересектерде өте ауыр өтеді. Бір жастан асқан балаларда бұл инфекция пневмонияға, ал кейбір жағдайларда энцефалитке апаруы мүмкін. Екпе кешені екі дозадан тұрады, оны 6 ай аралықпен жасату керек.

Инфекция белгілері мен асқынулары және Қазақстанда тіркелген вакциналар туралы толығырақ:

«Варилрикс» Өндіруші: GlaxoSmithKline (Бельгия);

«Варивакс» Өндіруші: Merck Sharp & Dohme (АҚШ).

Кене энцефалитіне қарсы вакцина

Кене энцефалиті – жүйке жүйесін зақымдайтын вирустық ауру. Кене энцефалитінің табиғи ошақтары – географиялық аймақтар, негізінен орман және орманды дала, онда табиғи жағдайда кене энцефалиті вирусының резервуары және тасымалдаушысы болып табылатын иксод кенелері, сондай-ақ осы вирустың тасымалдаушы жануарлары немесе «қоректендірушілері» өмір сүреді.

Кейбір жұқтырған адамдарда кене энцефалитінің вирусы орталық жүйке жүйесіне әсер етеді. Осы жағыдайда оның жеңіл түрі — менингит - ми қабығының қабынуы болады.

Кенелер тасымалдауы мүмкін энцефалит вирусынан қорғайтын әсерсіздендірілген вакцина. Кене энцефалиті бойынша энзоотиялық аймақтарда тұратын адамдарға жасатқан абзал. Бастапқы иммундау кешені кем дегенде 1 ай аралықпен екі дозадан тұрады, содан кейін бір жылдан кейін, әрі қарай 3 жыл сайын ревакцинация жасату қажет. Өндірушіге байланысты вакцинаны 1 жастан немесе 3 жастан бастап қолдануға болады.

Инфекция белгілері мен асқынулары және Қазақстанда тіркелген вакциналар туралы толығырақ:

Кене энцефалитіне қарсы вакцина Өндіруші: Федералды мемлекеттік бюджеттік ғылыми мекеме, Ресей.

Құтыру қарсы вакцина

Құтыру — бұл жұқпалы вирустық ауру, клиникалық белгілер пайда болғаннан кейін әрдайым өліммен аяқталады.

Жағдайлардың 99% - ында адамдарға құтыру вирусының таралуы үй иттерінен болады. Бұл жағдайда құтыру ауруы үй жануарларына да, жабайы жануарларға да әсер етуі мүмкін. Ол адамдарға тістеу немесе сызаттар арқылы, әдетте сілекей арқылы беріледі.

Құтырма жұқтыру қаупі бар адамдарға профилактика ретінде, сондай-ақ құтырған, құтырған болуы мүмкін немесе екпе статусы белгісіз жануар қауып алғаннан кейін емдеу үшін қолданылады. Осы әсерсіздендірілген вакцинаның өмірлік маңызы бар, себебі, емделмеген жағдайда құтырма әр кез дерлік өліммен аяқталады. Вакцинация тәртібі жағдайға (профилактика немесе емдеу), жараның түріне және жануардың күйіне (құтырмаға қарсы егілген немесе егілмеген) байланысты болады. Емдеуді құтырмаға қарсы иммуноглобулинмен бірге жүргізуге болады.

Инфекция белгілері мен асқынулары және Қазақстанда тіркелген вакциналар туралы толығырақ:

Құтырмаға қарсы вакцина Өндіруші: Serum Institute of India Pvt.Ltd. (Үндістан).

Iш сүзегіне қарсы вакцина

Іш сүзегі – бұл Salmonella Typhi бактериясынан туындаған өмірге қауіп төндіретін инфекция. Ол әдетте ластанған тағамдар немесе су арқылы таралады.

Аурудың ауыр жағдайлары ауыр асқынуларға және тіпті өлімге әкелуі мүмкін.

Қазақстанда іш сүзегіне қарсы вакцина эпидемиологиялық көрсеткіштер бойынша енгізіледі. Қызмет түрі бойынша екпе жасау міндетті азаматтардың санаттары: кәріз және тазарту құрылыстарының жұмыскерлері.

Инфекция белгілері мен асқынулары және Қазақстанда тіркелген вакциналар туралы толығырақ:

Iш сүзегіне қарсы вакцина Өндіруші: Bharat Biotech International Ltd. (Үндістан).

Обаға қарсы вакцина

Оба – адамды, жабайы және кейбір үй жануарларын зақымдайтын, даму жылдамдығы жоғары және интоксикациясы, қызбасы айқын, лимфа түйіндерінің, тері мен өкпенің зақымдалуымен, қоғамдық денсаулық сақтауда төтенше жағдайларды тудыра отырып, инфекция адамнан адамға берілген кезде науқастардың өлу деңгейі барынша жоғары және эпидемиялық әлеуеті жоғары болумен сипатталатын жіті инфекциялық процесі ауыр аса қауіпті табиғи ошақтық зооноз.

Бұрын оба өлімнің жоғары деңгейлі кең ауқымды пандемия тудырды. 14 ғасырда оба «Қара өлім» деген атпен танымал болды және Еуропада шамамен 50 миллион адамның өмірін алды.

Қазақстанда обаға қарсы вакцина эпидемиологиялық көрсеткіштер бойынша енгізіледі.

Инфекция белгілері мен асқынулары және Қазақстанда тіркелген вакциналар туралы толығырақ:

Обаға қарсы вакцина Өндіруші: ҚР ДСМ «Масғұт Айқымбаев атындағы аса қауіпті инфекциялар ұлттық ғылыми орталығы» ШЖҚ РМК (Қазақстан).

Қазақстан Республикасының Ұлттық вакцинация күнтізбесіне сәйкес, АПВ-ға қарсы вакцина ата-анасынан немесе қамқоршыларынан рұқсат алынғаннан кейін 11 жастағы қыздарға енгізіледі. Вакцинацияның толық курсы – алты айлық аралықпен екі доза. Жоспарлы вакцинацияны 11 жасында өткізіп алғандарға, қыздардың 12-13 жасында вакцина алуға мүмкіндіктері болады. АПВ-ға қарсы вакцина қазақстандық егу күнтізбесінде әртүрлі органдардың қатерлі ісіктерінен қорғайтын екінші болып табылады. Біріншісі – вирустық В гепатитіне (ВВГ) қарсы. 

Қандай вакцина қолданылады

АПВ-ның 6, 11, 16,18 деген 4 түрінен қорғайтын төрт валентті "Гардасил" вакцинасы.

Өндіруші: Мерк Шарп и Доум корпорациясы (АҚШ).

Адам папиллома вирусы (АПВ) – бұл вирустың 200-ден астам түрінен тұратын топ (ЖМО және АПВ туралы алдыңғы бетке сілтеме жасау). Олардың кейбіреулері жоғары онкогендік қауіп түрлеріне жатады және әртүрлі органдардың қатерлі ісігіне әкелуі мүмкін.

АПВ жұқтырған адамнан жұқпаланған терімен, шырышты қабаттармен немесе дене сұйықтықтарымен тікелей байланыс арқылы беріледі.

Статистикаға сәйкес, 10 адамның 8-і өмір бойы АПВ жұқтырылады. Көп жағдайда инфекция асимптоматикалық болып табылады және 12-24 ай ішінде өздігінен өтеді.

Кейбір жағдайларда жоғары онкогенді қауіпті АПВ түрлерімен жұқтырылған кезде инфекция созылмалы болуы мүмкін. Уақыт өте келе АПВ инфекциясы қатерлі ісік алды өзгерістерге әкелуі мүмкін және егер олар өз ұақытында анықталып емделмесе, қатерлі ісікке ұласуы мүмкін.

Асқынулар

АПВ тудыратын ең көп таралған ауру - жатыр мойны обыры. Қазақстанда жатыр мойны обыры 25 пен 44 жас аралығындағы әйелдердің онкологиялық патологиялары арасында 2 орында. Елімізде жыл сайын жатыр мойны обырының 1900-ге жуық жаңа жағдайы тіркеледі. Бұл аурудан жылына 600-ден астам қазақстандық әйел қайтыс болады.

АПВ басқа ауруларды тудыруы мүмкін – тік ішектің, қынаптың, вульваның, еркек жыныс мүшесінің қатерлі ісігі. Соңғы онжылдықта бас және мойын қатерлі ісігінің, сондай-ақ АПВ салдарынан айналшық қатерлі ісігінің жоғарылауы байқалды.

Сонымен қатар, АПВ сирек кездесетін ауруды тудыруы мүмкін – қайталанатын респираторлық папилломатоз (ҚРП), бұл жаңа туған нәрестелердің көмейінде (тыныс алу түтігінде) өскіндердің пайда болуына әкеліп соғады, бұл олардың тыныс алуын қиындатады.

Сонымен қатар, АПВ әртүрлі тері папилломаларының (мысалы, сүйелдер) немесе жыныс мүшелерінің кондиломаларының пайда болуына әкелуі мүмкін.

Қазақстанда қолданылатын АПВ вакцинасы вирустың 4 түрінен қорғайды – 6, 11, 16,18.

АПВ16 және АПВ18 бірге жатыр мойны обырының шамамен 70%, сондай-ақ әйелдер мен ерлердің репродуктивтік жүйесінің басқа органдарының қатерлі ісігіне жауап береді.

АПВ6 және АПВ11 жыныстық кондиломаларының шамамен 90% және 1-дәрежелі жатыр мойны интраэпителиальды ісіктерінің (CIN 1) 9-12% жағдайларын тудырады, бұл да жатыр мойны обырына әкелуі мүмкін.

Қолдануға болмайтын жағдайлар

Тұрақты

Вакцинаның құрамына кіретін белсенді заттарға немесе кез келген қосалқы заттарға жоғары сезімталдық.

Анамнезде вакцинаны алдыңғы енгізуге анафилактикалық реакцияның болуы.

Уақытша

Жедел немесе орташа жұқпалы ауру немесе ауыр созылмалы аурудың өршуі.

Дене температурасының 38 °С-тан жоғары көтерілуі. 

9 жасқа дейінгі балалар («Гардасил» вакцинасын қолдану 9 жасқа дейінгі балаларда зерттелмеген). 

Жүктілік және баланы емізу кезеңі.

Жағымсыз әсерлер

Вакциналардың құрамы, қолданылуы және көрсетілімдері туралы толығырақ ресми сайттан біле аласыз – ndda.kz/category/Vakcinies

Қазақстан Республикасының Ұлттық екпе күнтізбесіне сәйкес А вирустық гепатитіне (ВГА) қарсы вакцина балаларға 2 жаста және 6 айдан кейін 2,5 жаста салынады.

Қандай вакцина қолданылады

Өндіруші: Sinovac Biotech Со., Ltd (Қытай).

Инфекциядан қорғайтын А гепатитіне қарсы вакцина

А гепатиті

А гепатиті — бұл бауырдың вирустық ауруы, ол жеңіл немесе ауыр түрінде пайда болуы мүмкін.

А гепатиті вирусының берілуі инфекцияланған тамақ өнімдерін не суды пайдалану  немесе жұқтырған адаммен тікелей байланыс нәтижесінде пайда болады.

А гепатитінің инкубациялық кезеңінің ұзақтығы әдетте 14-28 күнді құрайды. А гепатитінің белгілері жеңілден ауырға дейін өзгеруі мүмкін:

• дене температурасының жоғарылауы,
• дімкәстік,
• тәбеттің жоғалуы,
• диарея,
• жүрек айнуы,
• құрсақ қуысының ауыруы,
• несеп пен сарғаюдың қараңғылануы (терінің сарғаюы және склер).

Асқынулар

А гепатиті бар пациенттердің барлығында дерлік толық емделуге қол жеткізіледі және өмір бойы иммунитет қалыптасады. Алайда, өте сирек жағдайларда, А гепатитінің вирусын жұқтыру өлімге әкелетін фульминантты гепатитке әкелуі мүмкін.

Вакцинация арқылы А гепатитінің асқынуын болдырмауға болады.

Қазақстанда қажетті екпелер және олармен байланысты мифтер туралы толығырақ "Неге екпе күнтізбесі қажет?" кітапшасында бар.

Қолдануға болмайтын жағдайлар

А гепатитіне вакцинасына қарсы жалпы көрсеткіштер

Формальдегид және гентамицин сульфаты түріндегі қосымша заттарды қоса, вакцинаның кез келген компонентіне жоғары сезімталдық, аллергиялық реакция.

Жағымсыз әсерлер

Вакциналардың құрамы, қолданылуы және көрсеткіштері туралы қосымша ақпаратты ndda.kz — ресми сайттан табуға болады

Қазақстан Республикасының Ұлттық вакцинация күнтізбесіне сәйкес ДСА-М вакцинасы балаларға 16 жаста, содан кейін әрбір 10 жылда енгізіледі.

Қандай вакцина қолданылады

Өндіруші: Serum Institute of India Pvt.Ltd. (Үндістан)

Инфекциялардан қорғайтын ДСА-М вакцинасы

Дифтерия

Дифтерия — Corynebacterium diphtheria коринебактериясы тудыратын жұқпалы ауру, ол, ең алдымен, тамақ пен жоғарғы тыныс алу жолдарын зақымдайды да, басқа мүшелерді бүлдіретін токсин шығарады. Ауру тікелей физикалық байланыс арқылы немесе тыныс алу, жөтелу немесе түшкіру кезінде беріледі.

Инфекциядан кейін бактерия адам ағзасына 5-7 күн ішінде таралады. Белгілер әдетте инфекциядан кейін 2-3 аптадан кейін пайда болады:

• тамақтың ауыруы 
• субфебрильді қызба 
• мойын лимфа түйіндерінің ісінуі 
• Жоғары температура фонында бездердегі сұр немесе ақ пленка жабыны

Асқынулар

Дифтерия токсині тамақ пен бездерде өлі тіндердің мембранасының жиналуын тудырады, жұту мен тыныс алуды қиындатады.

Дифтериядан болатын асқынулар:

- миокардит

- перифериялық нейропатия

- бүйректің зақымдануы

- инфекциялық-уытты шок

Әрбір оныншы науқас қайтыс болады⠀

Вакцинацияның арқасында дифтерияның асқынуын болдырмауға болады.

Сіреспе

Сіреспе – бұл Clostridium tetani бактерияларының спораларымен байланыс арқылы берілетін жұқпалы ауру. Олар бүкіл әлемде топырақта және жануарлардың ішек жолдарында болады және көптеген субстанцияларды және заттарды ластауы мүмкін. Сіреспені қоздыратын бактериялар көп кездесетіндіктен ауруды жою мүмкін емес.

Сіреспенің инкубациялық кезеңі 10-нан 45 күнге дейін созылуы мүмкін. Көбінесе алғашқы белгілер 20-25 күнде байқалады:

• жақтың қимылсыздығы 
• жұтынудың қиындауы 
• мазасыздық
• тітіркену
• бас ауруы
• тоникалық құрысулар

Асқынулар

Барлық жастағы адамдар сіреспе жұқтыруы мүмкін, бірақ егер аналар сіреспеден вакцинамен қорғалмаса, ауру жаңа туған нәрестелер мен олардың аналарында жиі және ауыр түрде кездеседі.

Сіреспе асқынулары:

- бронхит

- пневмония 

- миокард инфарктісі 

- сепсис

- сүйектердің автосынуы

- бұлшық еттердің сүйектен бөлінуі

- тамыр тромбозы

- өкпе ісінуі

Вакцинацияның арқасында сіреспе асқынуларын болдырмауға болады.

Қолдануға болмайтын жағдайлар

ДСА-М вакцинасына қарсы жалпы көрсеткіштер

• дифтерия мен сіреспеге қарсы вакцинаны бұрын енгізуге аллергиялық реакциялар
• Вакцина компоненттеріне аса жоғары сезімталдық (оның ішінде сыртартқысында)
• вакцинаның алдыңғы дозасын енгізгеннен кейін жүйелік аллергиялық немесе неврологиялық реакциялар
  
• конвульсиялық синдром немесе эпилепсия
• вакцинациядан кейін 6 апта ішінде Гийена-Барре синдромы
• жүктілік және лактация кезеңі
  

Жағымсыз әсерлер

Вакциналардың құрамы, қолданылуы және көрсеткіштері туралы қосымша ақпаратты ndda.kz/category/vakciny — ресми сайттан табуға болады

Қазақстан Республикасының Ұлттық вакцинация күнтізбесіне сәйкес, ҚҚП вакцинасы 12-15 айлық және 6 жастағы балаларға егіледі.

Қандай вакцина қолданылады

Өндіруші: Serum Institute of India Pvt.Ltd. (Үндістан)

Инфекциядан қорғайтын ҚҚП қарсы вакцина

Қызылша

2019 жылы 13000 ауырған адамдар.

2019 жылы қызылшадан 19 бала қайтыс болды.

Қызылша — бұл өте жұқпалы вирустық инфекция. Қызылша ауа тамшыларымен беріледі және ауада және беттерде бірнеше сағат бойы сақталуы мүмкін.

Алғашқы белгілер инфекциядан 8-12 күн өткен соң пайда болады:

• 40.5 дейін жоғары температура,
• тұмау,
• көздің қызаруы,
• ауыздың шырышты қабатында ұсақ ақ дақтардың пайда болуы.

Бірнеше күннен кейін бөртпе бетке және мойынның жоғарғы бөлігіне таралады, содан кейін біртіндеп төмендейді.

Асқынулар

Науқастардың төрттен бірінде қызылша ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Әсіресе балаларда асқынулар жиі кездеседі:

– соқырлық,

– энцефалит,

– ауыр диарея,

– құлақ инфекциясы,

– пневмония,

– жүрек ақауы,

– саңырау.

 

Қызылшаның ең қорқынышты асқынуы — бұл қызылша вирусының миды зақымдап, уақыт өте келе (айлар немесе жылдар) физикалық және психиқалық деградация мен мүгедектікке алып келетін жеделденген склерозданған панэнцефалит. Сонымен қатар, қызылша иммундық жадты «өшіреді», осылайша ағза бұрын ауырған инфекцияларға да сезімтал болады.

Қызылшаның асқынуын вакцинация арқылы болдырмауға болады

Қазақстанда қажетті екпелер және олармен байланысты мифтер туралы толығырақ "Неге екпе күнтізбесі қажет?" кітапшасында бар.

Қызамық

Қызамық — бұл өткір, жұқпалы вирустық инфекция, әсіресе жүкті әйелдер мен нәрестелер үшін қауіпті. Қызамық вирусы жұқтырған адамның түшкіруі немесе жөтелуі кезінде ауа тамшыларымен беріледі.

Инфекциядан кейін вирус адам ағзасында 5-7 күн ішінде таралады. Симптомдар әдетте инфекциядан кейін 2-3 аптадан кейін пайда болады:

• температура 37-39°c,
• бөртпе,
• құсу,
• жеңіл конъюнктивит,
• құлақ пен мойынның артындағы ісінген лимфа түйіндері.

Жұқтырған ересектерде, көбінесе әйелдерде, артрит пен буындардың ауырсыну дамуы мүмкін, ол 3-тен 10 күнге дейін созылады.

Асқынулар

Егер қызамық вирусы жүктіліктің басында әйелдің денесіне енсе, вирустың ұрыққа берілу ықтималдығы 90% құрайды. Бұл ұрықтың өліміне немесе туа біткен қызамық синдромына (ТБҚС) әкелуі мүмкін.

ТБҚС бар балалардағы асқынулар:

– есту қабілетінің бұзылуы;

– көру ақаулары;

– жүрек ақаулары;

– аутизм;

– қант диабеті.

Мұндай бұзылулардың көпшілігінде қымбат терапия, хирургия және басқа да қымбат медициналық көмек қажет.

Вакцинация арқылы қызамықтың асқынуын болдырмауға болады.

Қазақстанда қажетті екпелер және олармен байланысты мифтер туралы толығырақ "Неге екпе күнтізбесі қажет?" кітапшасында бар.

Паротит

Паротит — бұл вирустық инфекция. Кейде паротит немесе шошқаборық деп аталады және ол негізінен сілекей бездеріне әсер етеді. Тікелей байланыс немесе ауа тамшылары арқылы адамнан адамға таралады. Паротит әсіресе 5 жастан 9 жасқа дейінгі балалар үшін қауіпті.

Алғашқы белгілер, әдетте, ерекше емес, мысалы:

• бас ауруы,
• дімкәстік,
• қызба,
• шықшыт (сілекей) безінің ісінуі.

Асқынулар

Негізінен, бұл балалар ауруы, бірақ паротит вирусы ересектерге де әсер етуі мүмкін. Ықтимал ауыр асқынулармен:

– менингит,

– орхит (орхитке байланысты паротит ерлерде бедеулікке әкелуі мүмкін),

– кереңдік,

– энцефалит,

– аталық бездер мен қосалқылардың қабынуы,

– аналық бездердің қабынуы,

– панкреатит.

Вакцинация арқылы паротиттің асқынуын болдырмауға болады.

Қазақстанда қажетті екпелер және олармен байланысты мифтер туралы толығырақ "Неге екпе күнтізбесі қажет?" кітапшасында бар.

Қолдануға болмайтын жағдайлар

ҚҚП вакцинасына қарсы көрсеткіштер

• вакцина компоненттеріне (неомицин мен жұмыртқа ақуызына) аса жоғары сезімталдық
• қызба жағдайы
• жіті жұқпалы аурулар
• жүктілік және лактация кезеңі
• лейкемия
• айқын анемия және қатерлі қан ауруларын қоса алғандағы басқа да ауыр қан аурулары
• бүйрек қызметінің  қатты  бұзылуы
• декомпенсация сатысындағы жүрек аурулары
• қатерлі ісіктер
• жасуша иммунитетінің зақымдануымен сипатталатын иммундық тапшылық жағдайлар
• алдыңғы егу  кортикостероидтарды,  иммунды супрессанттарды қолдану немесе сәуле терапиясы
• алдыңғы егу  гамма-глобулиндерді қолдану немесе қан трансфузиясы
• анамнезінде вакцина салғандағы  анафилактикалық немесе анафилактоидтық реакциялар
  

Жағымсыз әсерлер

Вакциналардың құрамы, қолданылуы және көрсеткіштері туралы қосымша ақпаратты ndda.kz — ресми сайттан табуға болады

Қазақстан Республикасының Ұлттық вакцинация күнтізбесіне сәйкес ВГВ вакцинасы 2, 4 және 12 айлық балаларға салынады.

Қандай вакцина қолданылады

Өндіруші: Пфайзер Ирландия Фармасьютикалс (Ирландия)

Пневмакокк инфекциясына қарсы қойдырылатын вакцинасы ағзаны мынадай инфекциялардан қорғайды

Пневмококкты инфекция

Пневмококкты инфекция — бұл бірқатар аурулардың себебі болып табылатын Streptococcus pneumoniae бактериясынан туындаған инфекциялар.

Пневмококк инфекциясы жұқтырған адам жұқпалы агенттері бар кішкентай тамшылармен сөйлескенде, жөтелгенде немесе түшкіргенде таралады. Ауадағы тамшылармен жақын тұрған адамдар дем алуы мүмкін. Инфекция қолмен, тіндермен және мұрын мен тамақтың инфекцияланған секрециясымен ластанған басқа заттармен байланыс арқылы таралуы мүмкін.

Пневмококк инфекциясының белгілері туындаған аурудың түріне байланысты. Орташа алғанда, инкубациялық кезең 1-ден 3 күнге дейін созылуы мүмкін. Егер біз жалпы клиникалық көріністі қарастыратын болсақ, онда мұндай белгілерді ажыратуға болады:

• тұрақсыз дене температурасы;
• дене бөртпесі;
• неврологиялық ауытқулар;
• бас аурулары;
• тыныс алудың қиындауы;
• қалтырау, қызба;
• ентігу;
• көз қарлығуы.

Асқынулар

Пневмококк инфекциясы менингит, сепсис және пневмония сияқты ауыр аурулардың, сондай-ақ өкпенің, бірақ синусит және ортаңғы құлақтың отит сияқты кең таралған инфекциялардың себебі болып табылады.

Пневмококк инфекциясы бүкіл әлемде ауру мен өлімнің жиі кездесетін себебі болып табылады.

Пневмококк инфекцияларының асқынуын вакцинация арқылы болдырмауға болады.

Қолдануға болмайтын жағдайлар

Пневмококк инфекциясы вакцинасына қарсы жалпы көрсеткіштер

• осы препараттың әсер етуші заттарына немесе қандай да бір басқа ингредиенттеріне, сондай-ақ құрамында дифтериялы анатоксині бар қандай да бір басқа вакциналарға аллергия (аса жоғары сезімталдық) ;
• жоғары температурасы бар ауыр инфекция (38 °C-тан жоғары). Егер бұл сізге немесе сіздің балаңызға қатысты болса, онда сіз немесе сіздің балаңыз қалпына келгенше вакцинация кешіктіріледі. Шамалы инфекция, мысалы, салқын тию, қарсы көрсетілімге жатпайды. Алайда, мұны алдымен дәрігермен, фармацевтпен немесе медбикемен талқылаңыз.
• аллергиялық реакция немесе тыныс алуға байланысты проблемалар сияқты Превенара ® немесе Превенара 13 ® кез келген дозасын енгізгеннен кейінгі медициналық проблемалар
• қанның ұю жүйесінің проблемалары бар немесе көгерулер оңай пайда болатын жағдай
• әлсіреген иммундық жүйе (мысалы, АИТВ-инфекциясы себебінен)

Жағымсыз әсерлер

Вакциналардың құрамы, қолданылуы және көрсетілімдері туралы қосымша ақпаратты ndda.kz/category/vakciny — ресми сайттан табуға болады

Қазақстан Республикасының Ұлттық вакцинация күнтізбесіне сәйкес ОПВ вакцинасы балаларға 12-15 айында енгізіледі.

Қандай вакцина қолданылады

Өндіруші: Serum Institute of India Pvt.Ltd. (Үндістан)

Инфекциядан қорғайтын, ОПВ вакцинасы

Полиомиелит

Полиомиелит — бұл жүйке жүйесіне әсер ететін және бірнеше сағат ішінде қайтымсыз сал ауруына әкелуі мүмкін вирус тудыратын өте жұқпалы ауру.

Полиомиелит адамнан адамға таралады: вирус ағзаға ауыз арқылы еніп, ішекте көбейеді. Содан кейін ол қоршаған ортаға нәжіс арқылы енеді, онда ол қауымдастық ішінде тез таралуы мүмкін, әсіресе нашар гигиена мен антисанитарлық жағдайда таралады.

Жұқтырған адамдардың көпшілігінде (90%) белгілері жоқ немесе әлсіз және әдетте танылмаған болды. Басқаларында алғашқы белгілер:

• қызба,
• шаршау,
• бас ауруы,
• құсу,
• желке сіреспесі,
• аяқ-қолдарының ауырсынуы.

Полиомиелитке қарсы дәрі-дәрмектер жоқ, симптомдарды жеңілдету үшін тек емдеу әдісі бар.

Асқынулар

Полиомиелиттің асқынулары көп және парездер мен сал ауруының дамуымен байланысты:

- полиомиелиттік сал ауруы

- пневмония

- миокардит

- асқазанның жедел кеңеюі

- асқазан-ішектен қан кету

- ішек өтімсіздігі

Полиомиелиттің асқынуын вакцинация арқылы болдырмауға болады.

Қолдануға болмайтын жағдайлар

ОПВ вакцинасына қарсы жалпы көрсеткіштер

Вакцина компоненттеріне жеке төзбеушілік және аллергиялық реакциялар.

Жағымсыз әсерлер

Вакциналардың құрамы, қолданылуы және көрсеткіштері туралы толығырақ ДДҰ ресми сайтынан білуге болады.

Қазақстан Республикасының Ұлттық вакцинация күнтізбесіне сәйкес, АбКДС-ВГВ-Хиб-ИПВ вакцинасы балаларға 2 және 4 айында беріледі.

Қандай вакцина қолданылады

Өндіруші: Sanofi Pasteur SA (Франция)

Инфекциялардан қорғайтын АбКДС-ВГВ-Хиб-ИПВ вакцинасы

Дифтерия

Дифтерия — Corynebacterium diphtheria коринебактериясы тудыратын жұқпалы ауру, ол, ең алдымен, тамақ пен жоғарғы тыныс алу жолдарын зақымдайды да, басқа мүшелерді бүлдіретін токсин шығарады. Ауру тікелей физикалық байланыс арқылы немесе тыныс алу, жөтелу немесе түшкіру кезінде беріледі.

Инфекциядан кейін бактерия адам ағзасына 5-7 күн ішінде таралады. Белгілер әдетте инфекциядан кейін 2-3 аптадан кейін пайда болады:

• тамақтың ауыруы 
• субфебрильді қызба 
• мойын лимфа түйіндерінің ісінуі 
• Жоғары температура фонында бездердегі сұр немесе ақ пленка жабыны

Асқынулар

Дифтерия токсині тамақ пен бездерде өлі тіндердің мембранасының жиналуын тудырады, жұту мен тыныс алуды қиындатады.

Дифтериядан болатын асқынулар:

- миокардит

- перифериялық нейропатия

- бүйректің зақымдануы

- инфекциялық-уытты шок

Әрбір оныншы науқас қайтыс болады⠀

Вакцинацияның арқасында дифтерияның асқынуын болдырмауға болады.

Сіреспе

Сіреспе – бұл Clostridium tetani бактерияларының спораларымен байланыс арқылы берілетін жұқпалы ауру. Олар бүкіл әлемде топырақта және жануарлардың ішек жолдарында болады және көптеген субстанцияларды және заттарды ластауы мүмкін. Сіреспені қоздыратын бактериялар көп кездесетіндіктен ауруды жою мүмкін емес.

Сіреспенің инкубациялық кезеңі 10-нан 45 күнге дейін созылуы мүмкін. Көбінесе алғашқы белгілер 20-25 күнде байқалады:

• жақтың қимылсыздығы 
• жұтынудың қиындауы 
• мазасыздық
• тітіркену
• бас ауруы
• тоникалық құрысулар

Асқынулар

Барлық жастағы адамдар сіреспе жұқтыруы мүмкін, бірақ егер аналар сіреспеден вакцинамен қорғалмаса, ауру жаңа туған нәрестелер мен олардың аналарында жиі және ауыр түрде кездеседі.

Сіреспе асқынулары:

- бронхит

- пневмония 

- миокард инфарктісі 

- сепсис

- сүйектердің автосынуы

- бұлшық еттердің сүйектен бөлінуі

- тамыр тромбозы

- өкпе ісінуі

Вакцинацияның арқасында сіреспе асқынуларын болдырмауға болады.

Көкжөтел

Көкжөтел — бұл ауыз қуысында, мұрында және көмейде өмір сүретін Bordetella pertussis бактериясынан туындаған өте жұқпалы тыныс алу ауруы. Ауру — нәрестелер үшін ең қауіпті және адамнан адамға оңай таралады, негізінен жөтелгенде немесе түшкіргенде ауа тамшылары арқылы таралады.

Алғашқы белгілер инфекциядан 7-10 күн өткен соң пайда болады:

• қызу,
• тұмау,
• жөтел.

Көбінесе әдеттегі жөтел булықпа және қалшылдатқан жөтелге айналады. Емделмеген пациенттер, жөтел пайда болғаннан кейін, үш апта немесе одан да көп уақыт бойы жұқпалы болуы мүмкін.

Асқынулар

Әсіресе, бұл асқынулар балаларда жиі кездеседі:

- пневмония,

- конвульсиялар,

- энцефалопатия,

- мидың зақымдануы,

- тыныстың тоқтауы.

 

Вакцинация арқылы көкжөтелдің асқынуын болдырмауға болады.

В гепатиті

В гепатиті – бұл бауырдың өмірге қауіпті жұқпалы ауруы, оның қоздырғышы В гепатиті вирусы (HBV).

В гепатиті көбінесе анадан балаға босану кезінде (перинатальды берілу) немесе отбасылық шеңберде көлденең берілу нәтижесінде (жұқтырған қанмен байланыс), әсіресе бес жасқа дейінгі балалар арасында беріледі.

В гепатиті сонымен қатар инемен инъекциялау, татуировка жасау, пирсинг және жұқтырған қан мен биологиялық сұйықтықтармен, соның ішінде сілекей, етеккір және вагинальды бөліну және ұрық сұйықтығымен байланыс арқылы беріледі.

Көп жағдайда бастапқы инфекция симптомсыз ағымды болады. Дегенмен, кейбір пациенттерде бірнеше аптаға созылатын айқын белгілері бар жіті жағдайлар сақталады:

• терінің және склераның сарғаюы,
• зәрді қоюлануы,
• қатты әлсіздік,
• жүрек айнуы,
• құсу,
• іштің ауыруы.

Асқынулар

Сирек жағдайларда жедел гепатит өлім қаупі бар жедел бауыр жеткіліксіздігінің дамуына әкелуі мүмкін.

В гепатиті вирусы созылмалы жұқпалы бауыр ауруын тудыруы мүмкін, ол уақыт өте келе циррозға (бауырдың тыртықтануы) немесе бауыр қатерлі ісігіне айналуы мүмкін.

В гепатитінің асқынуын вакцинация арқылы болдырмауға болады.

b (Hib) типті гемофильді таяқша

b (Hib) типті гемофильді таяқша — бұл ауыр пневмония, менингит және басқа да инвазивті ауруларға жауап беретін бактерия, тек 5 жасқа дейінгі балаларда болады. Ол жұқтырған адамнан сезімтал адамға ауа жолдары арқылы беріледі.

Инкубациялық кезеңнің ұзақтығын анықтау қиын, өйткені бұл инфекция басқа аурулар арқылы көрінеді. Көбінесе бұл тыныс алу жүйесіне әсер етеді, тыныс алу органдарының ауруларын тудырады:

• трахеит,
• синусит,
• бронхит.

Балалық шақта гемофильді инфекция көбінесе жоғарғы тыныс жолдарының және жүйке жүйесінің зақымдалуымен жүреді, ал ересектерде гемофильді таяқшадан туындаған пневмония жиі кездеседі.

Асқынулар

Гемофильді инфекция келесі клиникалық формаларда пайда болуы мүмкін:

- іріңді менингит,

- ауыр пневмония,

- септицемия,

- көмекейдің қабынуы (эпиглоттит),

- іріңді артрит.

 

Вакциналар денсаулық сақтау саласындағы жалғыз әдіс болып табылады, бұл b типті гемофильді инфекциядан туындаған ауыр аурулардың алдын алады.

Вакцинацияның арқасында дифтерияның асқынуын болдырмауға болады.

Полиомиелит

Полиомиелит — бұл жүйке жүйесіне әсер ететін және бірнеше сағат ішінде қайтымсыз сал ауруына әкелуі мүмкін вирус тудыратын өте жұқпалы ауру.

Полиомиелит адамнан адамға таралады: вирус ағзаға ауыз арқылы еніп, ішекте көбейеді. Содан кейін ол қоршаған ортаға нәжіс арқылы енеді, онда ол қауымдастық ішінде тез таралуы мүмкін, әсіресе нашар гигиена мен антисанитарлық жағдайда таралады.

Жұқтырған адамдардың көпшілігінде (90%) белгілері жоқ немесе әлсіз және әдетте танылмаған болды. Басқаларында алғашқы белгілер:

• қызба,
• шаршау,
• бас ауруы,
• құсу,
• желке сіреспесі,
• аяқ-қолдарының ауырсынуы.

Полиомиелитке қарсы дәрі-дәрмектер жоқ, симптомдарды жеңілдету үшін тек емдеу әдісі бар.

Асқынулар

Полиомиелиттің асқынулары көп және парездер мен сал ауруының дамуымен байланысты:

- полиомиелиттік сал ауруы

- пневмония

- миокардит

- асқазанның жедел кеңеюі

- асқазан-ішектен қан кету

- ішек өтімсіздігі

Полиомиелиттің асқынуын вакцинация арқылы болдырмауға болады.

Қолдануға болмайтын жағдайлар

АбКДС-ВГВ-Хиб-ИПВ вакцинасына қарсы жалпы көрсеткіштер

• Гексаксим ® вакцинасын алдыңғы енгізуінде анафилактикалық реакциялар
• вакцинаның кез келген белсенді немесе қосымша заттарына (глутаральдегид, формальдегид, неомицин, стрептомицин және полимиксин В), кез келген көкжөтелге қарсы вакциналарға, сондай-ақ құрамында сол белсенді немесе қосымша заттар бар вакциналарға аса жоғары сезімталдық реакциялары.
• құрамында көкжөтел компоненті (тұтас жасушалы немесе ацеллюлярлы) бар вакцинаны алдыңғы енгізгеннен кейін 7 күн ішінде орын алған этиологиясы белгісіз энцефалопатия. Бұл жағдайда көкжөтел вакцинасын тоқтату керек және баланы тек дифтерияға, сіреспеге, В гепатитіне, полиомиелитке және b типті Haemophilus influenzae тудыратын инфекцияға қарсы вакцинамен вакцинациялау керек.
• құрамында көкжөтел компоненті бар вакциналарды үдемелі неврологиялық бұзылулары бар және жағдайы тұрақтанғанға дейін бақыланбайтын эпилепсиясы бар адамдарға вакцинацияның пайдасы қауіп-қатерден едәуір асып кеткен жағдайда енгізуге болмайды

Жағымсыз әсерлер

Вакциналардың құрамы, қолданылуы және көрсеткіштері туралы қосымша ақпаратты ndda.kz/category/vakciny — ресми сайттан табуға болады